Wellicht is het overlijden van een huisdier vaak onze eerste kennismaking met de dood. Bij mij was dat niet anders. Als het enige kind van mijn ouders kreeg ik een hond als gezelschap en u begrijpt, mijn verdriet was op 10-jarige leeftijd onmetelijk groot toen bij hem een hersentumor werd geconstateerd en door de dierenarts uit zijn lijden werd verlost. Mijn ouders brachten hem daar naar toe en hij kwam niet meer thuis. Dit alleen al was voor mij op dat moment onbegrijpelijk: “Hoe konden mijn ouders zomaar onze geliefde hond bij een vreemd iemand achterlaten? Waarom kon ik hem niet meer even aaien?” De pijn van dat moment is nog steeds voelbaar, maar wat mij het meest van die periode bijstaat is dat mijn verdriet niet begrepen werd door anderen dan mijn ouders en grootouders.
Mijn ouders werkten beiden in hun onderneming, en om die reden mocht ik veel weekenden en vakanties bij mijn grootouders doorbrengen. De band tussen hen en mij was hierdoor anders dan tussen hen met mijn nichtjes en neefjes….ik voelde voor hen als een extra kind.
Begin jaren zeventig overleed mijn opa. Als tiener was ik nauw betrokken bij zijn ziekbed, maar kon niet voorzien dat dit ziekbed zou eindigen in een overlijden. Naïef? Nee, ik denk dat als je heel veel van iemand houdt, het losmakingsproces een langdurig proces is. Het niet kunnen accepteren van een leven dat eindigt in de dood is een leerproces, een stervenskunst die we zijn verleerd.
Dat ieder mens eens sterft, dat staat vast. En wie de geschiedenis overziet, moet concluderen dat de stervenskunst, de Ars Moriendi, na een bloei in de oudheid en de late middeleeuwen, uiteindelijk zelf een zachte dood is gestorven. De dood werd weggestopt, net zoals mijn opa in een kist met daarop een deksel waarin een kijkluikje inzat. Ik ken verhalen van mensen die hun stilgeborenen nooit hebben gezien, nooit hebben vastgehouden, niet weten wat er met hun lichaampje is gebeurd. Met een lege buik terug naar huis waar een wiegje staat dat niet gevuld zal worden. De pijn, het verdriet, de leegte, de onmacht is bij vele van deze ouders nog zo voelbaar.
Koning Willem-Alexander heeft onlangs een wet ondertekend die het mogelijk maakt om stilgeborenen in de basisregistratie te laten opnemen en op die manier bestaansrecht te geven. Het zal de pijn, verdriet en gemis niet wegnemen, maar de emotionele erkenning dat het kindje heeft bestaan, dat het een naam heeft en op die manier in de harten van velen mag doorleven……is een kennismaken met de dood, en in zekere zin een vorm van Ars Moriendi.